Opryszczka – problem częstszy niż myślisz

Febra, zimno, krosta czy skwarka to tylko niektóre określenia opryszczki zlokalizowanej na wargach. Najczęściej to schorzenie jest kojarzone tylko  z okolicą ust i bagatelizowane. Wirus opryszczki jest jednak groźny i może powodować stany zapalne mózgu[1], opon mózgowo-rdzeniowych, oczu a także nowotwory dając tym samym powikłania ogólnoustrojowe.

Wszystkiemu winny jest wirus

wirus opryszczki

 Wirus odpowiedzialny za powstawanie opryszczki należy do rodziny Herpeswirusów, których w przyrodzie rozróżniamy ponad 100. Pierwsze opisy zakażenia wirusem opryszczki wyszły spod ręki Hipokratesa, który nadał schorzeniu nazwę Hermes. Egipcjanie o opryszczce pisali na typowych dla pisma sumeryjskiego glinianych tabliczkach.[2]  Nie wszystkie jednak wirusy  z tej grupy wywołują zachorowania u człowieka, tych niebezpiecznych dla nas jest 8.  Wyizolowanie wirusa nastąpiło w roku 1919, a ocena jego latencji czyli przeżywalności w zwojach układu nerwowego podana została przez uczonych S. Williamsa i F. Burneta[3]. Wirusy tzw. „ludzkie” zostały sklasyfikowane oraz ponumerowane od 1 do 8.

Do niedawna trwały liczne spory czy wirusy można zaliczyć do żywej materii. Większość naukowców twierdzi jednak, że wirusy nie wyczerpują cech organizmów żywych, gdyż nie odpowiadają na bodźce, nie wzrastają w określonym przedziale czasu, nie mają zdolności rozrodczych, nie utrzymują stałej temperatury ciała, nie metabolizują energii, nie posiadają struktury komórkowej, układów metabolicznych i nie posiadają zdolności adaptacyjnych[4].  Zbudowane są z kwasu nukleinowego RNA lub DNA i otoczki białkowej zwanej płaszczem białkowym lub kapsydem. Wspomniany kwas nukleinowy zawiera zapis genetyczny wirusa.  Herpeswirusy należą do grupy DNA wirusów posiadających dwie nici. W dobie pandemii wirusa Sars Cov 2 wiedza społeczeństwa na temat wirusów uległa diametralnej  zmianie, stąd dość szczegółowy opis wirusa opryszczki.

Zakażenia

Według badań epidemiologicznych prowadzonych w wiodących ośrodkach naukowych na świecie przyjmuje się, że nosicielami wirusa jest ok. 90% populacji świata.

Usta są najczęstszą okolicą zakażenia opryszczką

opryszczka na ustach

Najczęstszą postacią jest opryszczka zlokalizowana na błonach śluzowych jamy ustnej oraz skórze w okolicy warg, nieraz także dziąseł. Po okresie inkubacji (wylęgania), który trwa od 2-7 dni zaczynają pojawiać się objawy kliniczne.  Cały proces chorobowy możemy podzielić na etapy: wylęgania, zakażenia pierwotnego, okresów bezobjawowych oraz reaktywacji i nawrotów opryszczki[5]. Przed wystąpieniem wykwitów pacjenci skarżą się na tzw. ściągnięcie, swędzenie, mrowienie, potem narastającą bolesność. Etap ten nazywamy także prodromalnym (utajonym).  Kolejnym jest pojawienie się rumieniowatych plamek pokrytych pęcherzykami. Pęcherzyki są twarde, dobrze napięte, wypełnione płynem surowiczym. Ich wielkość waha się od łebka szpilki do ziarna konopii. Po wielu dniach płyn ulega zmętnieniu, pęcherzyki pękają, a surowiczy płyn zasycha w strup. Po odpadnięciu strupa pozostaje mała różowa plamka[6]. Cały proces chorobowy trwa dość długo, a poza tym stosunkowo często dochodzi do powikłań w postaci wtórnych nadkażeń spowodowanych mechanicznym usuwaniu strupów. Strup powstaje ok. 4 dnia od pojawienia się pęcherzyków, a złuszcza się i odpada po 7-9 dniach. Trzeba podkreślić, że najbardziej zakaźny jest płyn, a po jego zaschnięciu ryzyko zakazenia się zmniejsza. W ocenie pacjentów ulgę przynosi preparat Contractubex, który nawilża strup i znosi napięcie. Zawarta w nim alantoina działa łagodząco. Opryszczka okolicy ust jest bardzo widoczna, pozostaje zatem dodatkowo aspekt estetyczny, ważny szczególnie dla osób czynnych zawodowo. Heparyna zawarta we wspomnianym preparacie powoduje, że miejsce po wygojonej opryszczce staje się mniej widoczne.

Opryszczka okolic intymnych

opryszczka okolic intymnych

O ile wirus typu pierwszego powoduje opryszczkę zlokalizowaną w obrębie twarzy, o tyle wirus typu drugiego objawia się podobnymi wykwitami w okolicy narządów intymnych i stanowi on jedną z najczęstszych przyczyn owrzodzeń  błon śluzowych okolicy genitalnej[7]. W ostatnim czasie coraz popularniejszy stał się seks orogenitalny. Panuje nie do końca prawdziwe przekonanie, że eliminuje on ryzyko zarażenia wirusem HIV. Taka sytuacja spowodowała jednak, że dochodzi do przenoszenia wirusa i za zakażenia narządów płciowych odpowiadają oba typy wirusów[8]. Objawy infekcji są podobne. Po okresie prodromalnym, kiedy pojawiają się pierwsze dyskretne objawy (przeczulica, swędzenie, pieczenie) następuje wystąpienie pęcherzyków z treścią surowiczą, wreszcie nadżerki i strupy. W niektórych przypadkach mogą wystąpić objawy ogólne polegające na podwyższonej ciepłocie ciała, bólach głowy a nawet powiększeniu okolicznych węzłów chłonnych.

Opryszczka – defektem kosmetycznym

maskowanie objawów opryszczki

Największy problem natury estetycznej w licznych wywiadach zgłaszają kobiety, szczególnie czynne zawodowo. W ich ocenie opryszczka i związany z nią czasowy defekt kosmetyczny  w znacznym stopniu przekłada się na ich relacje z otoczeniem. Wiele kobiet unika kontaktów ze współpracownikami i znajomymi. Oceniają okres choroby jako zmarnowany zawodowo i towarzysko. Znaczny odsetek pań stara się o zwolnienie lekarskie. Bardzo istotne jest wówczas wczesne wdrożenie specjalistycznego leczenia, które wydatnie wpływa na czas leczenia. Głównymi preparatami są oczywiście leki przeciwwirusowe dostępne w różnych postaciach. Specjaliści są zgodni, że terapia doustna jest najbardziej skuteczna.

Maskowanie objawów opryszczki

Maskowanie pęcherzyków i strupów domowymi metodami nie przynosi najczęściej oczekiwanych efektów, a może powodować wtórne nadkażenia i wydłużać cały proces leczenia. Pacjentki starają się ukryć pęcherzyki lub strupy używając wszelkiego rodzaju szminek – pomadek do ust. O ile można przykryć zmianę w obrębie czerwieni wargowej, o tyle zmiana na skórze w okolicy ust nie są łatwe do ukrycia. Bardzo istotne jest aby dokładnie myć ręce po kontakcie z płynem surowiczym gdy z bardzo łatwo przenieść infekcje na inne obszary ciała.

Kiedy najczęściej chorujemy ?

Do pierwszego zakażenia najczęściej dochodzi w dzieciństwie, ale do infekcji może dojść w każdym wieku.  Od tej pory stajemy się nosicielem wirusa, nie oznacza to jednak, że kiedykolwiek zachorujemy. Ocenia się że w populacji aż 90% jest nosicielami wirusa, natomiast choruje połowa, u pozostałych zakażenie ma charakter bezobjawowy.

Jak już wspomniano, wirus bytuje w zwojach nerwowych i czeka na najdogodniejszą dla siebie okazję aby wywołać objawy kliniczne.  Jest wiele czynników sprzyjających ujawnieniu się choroby jak np. przemęczenie, infekcje górnych dróg oddechowych, zabiegi chirurgiczne, stres, gorączka, przechłodzenie organizmu, ekspozycja na promieniowanie słoneczne, zabiegi stomatologiczne czy miesiączka. Jeżeli opryszczka ma charakter nawrotowy, wówczas w niektórych sytuacjach rozważa się profilaktyczne leczenie przeciwwirusowe.

Opryszczka u kobiet ciężarnych

opryszczka w ciąży

 Opryszczka w ginekologii i u kobiet ciężarnych stanowi odrębny i poważny problem, gdyż matka z objawową opryszczką może zakazić swoje dziecko. Jeżeli opryszczka ma charakter nawrotowy ginekolog prowadzący ciążę może zdecydować o włączeniu leczenia profilaktycznego po 36 tygodniu ciąży[9]. Trzeba także pamiętać, że uczynnienie infekcji może nastąpić w wyniku obniżenia odporności, gorączki, a także zabiegów kosmetycznych. Do zakażenia dziecka może dojść, kiedy poród odbywa się siłami natury i noworodek ma kontakt z płynem surowiczym z pęcherzyków opryszczkowych[10]. W literaturze opisanych jest wiele postaci zakażenia noworodka.

Ospa wietrzna i półpasiec dwie choroby, jeden wirus

Ospa wietrzna i półpasiec  są odrębnymi schorzeniami wywołanymi przez ten sam wirus. We wspomnianej wcześniej klasyfikacji jest zapisany jako typ 3.

objawy ospy wietrznej

Ospa wietrzna jest chorobą zakaźną, która występuje najczęściej w wieku dziecięcym. Jej niepowikłany przebieg u dzieci jest stosunkowo łagodny i charakteryzuje się wysypką głownie na skórze głowy i tułowia. Pojawiające się grudki pokrywają się pęcherzykami, aby po kilku dniach zaschnąć w strupy. Obraz pojedynczego wykwitu łudząco przypomina opisywaną wcześniej opryszczkę. Objawom skórnym może towarzyszyć ogólne rozbicie i temperatura. Niezainfekowane krostki gojąc się nie pozostawiają blizn. W bardzo wielu przypadkach dochodzi jednak do infekcji spowodowanych ich rozdrapywaniem, gdyż zmianom skórnym towarzyszy uciążliwy świąd. W takich przypadkach po ustąpieniu objawów pozostają drobne blizny o charakterze zanikowym w postaci zagłębień w skórze o różnej wielkości. Ważne jest zatem aby podczas choroby stosować preparaty znoszące świąd, a po odpadnięciu strupków stosować specjalistyczne leki np. Contractubex, którego unikalna formuła powoduje lepsze gojenie. Alantoina ma działanie łagodzące, wyciąg z cebuli bakteriostatyczne, natomiast heparyna przywraca normalny koloryt skórze. Nasz niepokój powinny budzić  zmiany skórne występujące na śluzówkach, spojówkach i rogówce[11].

ospa wietrzna - zmiany skórne

Półpasiec jest wywoływany tym samym wirusem u osób o obniżonej odporności, które w przeszłości przeszły ospę wietrzną. Reaktywacja, bo tak nazywa się uaktywnienie wirusa z fazy letalnej następuje u osób dorosłych najczęściej tylko jeden raz. Prawie cała populacja naszego kraju po 40 roku życia przebyła ospę wietrzną, zatem w grę wchodzi tylko zachorowanie na półpasiec. Powtórne lub wielokrotne zachorowanie zdarza się rzadko, a jego prawdopodobieństwo jest na poziomie 5%[12].

Rozwój choroby poprzedzają dość charakterystyczne objawy bólowe w obrębie jednego dermatomu (obszar skóry w którym za czucie odpowiada jeden nerw). Dolegliwości mogą mieć bardzo różny charakter od mrowienia i drętwienia, przeczulicy do silnego bólu często wyzwalanego przez dotyk[13].

Po kilku dniach pojawia się wysypka, która zlokalizowana jest najczęściej na obszarze odpowiadającym wcześniej zgłaszanemu bólowi. Wyróżnia się kilka postaci półpaśca. Najniebezpieczniejsza jest postać oczna, mogąca doprowadzić do utraty wzroku. W postaci usznej poza szumami i zawrotami głowy może dojść do niedosłuchu lub zupełnej głuchoty. Wygląd wysypki przypomina wykwity ospy wietrznej: plamki, grudki, pęcherzyki, krostki, strupy.

Profilaktyka

szczepienie na ospę wietrzną

O ile przeciwko opryszczce nie ma szczepionki o tyle medycyna dysponuje szczepionkami przeciwko ospie wietrznej i półpaścowi. Szczepienie przeciwko ospie wietrznej zostało wpisane do kalendarza szczepień, jest wymagane dla określonych grup dzieci.

Osoby chorujące na ospę wietrzną, półpasiec czy opryszczkę powinny unikać kontaktu w fazie pękania pęcherzyków, których treść jest wyjątkowo zakaźna. Zmienione miejsca powinny być w miarę możliwości zasłaniane.

Przestrzeganie higieny zmniejsza możliwość transmisji wirusa. Osoby z czynną opryszczką okolicy ust powinny bezwzględnie unikać pocałunków, korzystania z tych samych naczyń, przyborów higieny osobistej, ręczników czy szminek.  W przypadku opryszczki narządów płciowych nie wskazane są zbliżenia seksualne, a jeżeli już do nich dochodzi, powinny odbywać się w zabezpieczeniu, co nie wyeliminuje całkowicie, ale z pewnością zmniejszy ryzyko zakażenia.

Edukacja przede wszystkim

Na podstawie przeprowadzonych ankiet nadal pozostaje dość liczna grupa osób nie znająca specyfiki i dróg zakażeń wirusem opryszczki. Prawie 90% pacjentów podaje, że nie otrzymało dotychczas wystarczającej informacji na temat zakażeń tym wirusem[14].  Wskazana jest zatem szeroka edukacja, której elementem jest niniejsza publikacja.

 

PIŚMIENNICTWO

  1. Biało-Wójcicka E., Majewski S., Łoza K., Zakażenie wirusem opryszczki pospolitej – badanie ankietowe dotyczące wiedzy na temat infekcji wirusem opryszczki wśród osób w wieku 18-35 lat. Przegląd Dermatologiczny 102 (2015)
  2. Bujnowska-Fedak M., Węgierek P., Pacjent z półpaścem w praktyce lekarza rodzinnego. Forum Medycyny Rodzinnej tom 12, nr 3 (2018)
  3. Czernielewski A., Zarys chorób skóry, błony śluzowej jamy ustnej i wenerycznych. PZLW, Warszawa 1982
  4. Geggel L., Are Viruses Alive? livescience.com/ [dostęp 9.11.2020]
  5. Lesiak A., Narbutt J., Kompleksowe leczenie opryszczki wargowej, Forum Dermatologicum 3, nr 4, (2017)
  6. Majewska A., Romejko-Wolniewicz E., Zaręba-Szczudlik J., Łuczak M., Młynarczyk G., Wirus opryszczki pospolitej typu 1: epidemiologia i udział wirusa w zakażeniach narządów płciowych. Nowa Medycyna, 1 (2011)
  7. Popiel M., Wietrak E., Laskus T., Opryszczkowe zapalenie mózgu. Postępy Mikrobiologii 51, 3 (2012)
  8. Serwin A.B., Musiałkowska E., Chodnicka B., Opryszczka narządów płciowych – nadal istotny problem epidemiologiczny i kliniczny. Przegląd Epidemiologiczny 64 (2010)
  9. Siewert B., Wysocki J., Ospa wietrzna i półpasiec – obraz kliniczny i możliwości profilaktyki. Lekarz POZ 2 (2008)
  10. Wanot B., Tysiąc-Miśta M., Biskupek-Wanot A., Wiedza pacjentów na temat wirusa opryszczki pospolitej. Periodyk Naukowy Akademii Polonijnej, 14(215) nr 3 s. 9

 

REKOMENDACJE TOWARZYSTW NAUKOWYCH

  1. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące zakażeń wirusem opryszczki zwykłej u kobiet ciężarnych. Ginekologia Polska 78 (2007)
  2. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące postepowania w przypadku zakażenia wirusem HCV w położnictwie. Ginekologia Polska 9 (2015)

[1] M. Popiel, E. Wietrak, T. Laskus, Opryszczkowe zapalenie mózgu, Postepy Mikrobiologii 2012, 51,3, s. 185

[2] A. Lesiak, J. Narbutt, Kompleksowe leczenie opryszczki wargowej, Forum Dermatologicum 2017, tom. 3, nr 4, 147-151

[3] B. Wanot, M. Tysiąc-Mista, A. Biskupek-Wanot, Wiedza pacjentów na temat wirusa opryszczki pospolitej. Periodyk Naukowy Akademii Polonijnej, 14(215) nr 3 s. 9

[4] L. Geggel, Are Viruses Alive? www.livescience.com/ [dostęp 9.11.2020]

[5] A.B. Serwin, E. Musiałkowska, B. Chodnicka, Opryszczka narządów płciowych – nadal istotny problem epidemiologiczny i kliniczny. Przegląd Epidemiologiczny 2010, 64, s. 382

[6] A. Czernielewski, Zarys chorób skóry, błony śluzowej jamy ustnej i wenerycznych. PZLW, Warszawa 1982 s. 179

[7] E. Biało-Wójcicka, S. Majewski, K. Łoza, Zakażenie wirusem opryszczki pospolitej – badanie ankietowe dotyczące wiedzy na temat infekcji wirusem opryszczki wśród osób w wieku 18-35 lat. Przegląd Dermatologiczny 2015, 102, s. 9

[8] A. Majewska et al., Wirus opryszczki pospolitej typu 1: epidemiologia i udział wirusa w zakażeniach narządów płciowych. Nowa Medycyna, 1/2011 s. 17

[9] Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące zakażeń wirusem opryszczki zwykłej u kobiet ciężarnych. Ginekologia Polska 2007, 78, s. 899-900

[10] Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące postepowania w przypadku zakażenia wirusem HCV w położnictwie. Ginekologia Polska 2015, 9, s. 715-717

[11] B. Siewert, J. Wysocki, Ospa wietrzna i półpasiec – obraz kliniczny i możliwości profilaktyki. Lekarz POZ 2/2008, s. 478

[12] M. Bujnowska-Fedak, P. Wegierek, Pacjent z półpaścem w praktyce lekarza rodzinnego. Forum Medycyny Rodzinnej 2018, tom 12, nr 3, s. 109

[13] Tamże s. 109

[14] E. Biało-Wójcicka, S. Majewski, K. Łoza, Zakażenie wirusem opryszczki pospolitej – badanie ankietowe dotyczące wiedzy na temat infekcji wirusem opryszczki wśród osób w wieku 18-35 lat. Przegląd Dermatologiczny 2015, 102, s. 11

 

Contractubex żel, 1 g żelu zawiera substancje czynne: 50 IU heparyny sodowej, 100 mg wyciągu płynnego z cebuli i 10 mg alantoiny. Wskazania: Blizny ograniczające ruch, powiększone (przerostowe, obrzmiałe, o kształcie bliznowca), nieestetyczne blizny pooperacyjne, blizny po amputacjach, blizny pooparzeniowe i powypadkowe, przykurcze np. palców (przykurcz Dupuytrena), przykurcze ścięgien spowodowane urazami oraz kurczeniem się blizny. Przeciwwskazania: Nie stosować Contractubex żel w przypadku uczulenia (nadwrażliwości) na substancje czynne lub którykolwiek z pozostałych składników tego leku. Przeciwwskazaniami do zastosowania żelu są: niewyleczone rany, blizny obejmujące duże obszary skóry, uszkodzona skóra, aplikacja na błony śluzowe. Przed użyciem zapoznaj się z treścią ulotki dołączonej do opakowania bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu. Podmiot odpowiedzialny Merz Pharmaceuticals GmbH, Niemcy
Podmiot odpowiedzialny:
Merz Pharmaceuticals GmbH,
Eckenheimer Landstrasse 100,
D-60318 Frankfurt, Niemcy
Merz
Informacje o produkcie:
Egora sp. z o.o. sp. k.
ul. Kręta 3/16
Warszawa 00-759
tel: + 48 22 252 89 55
Egora logo
Zawarte na stronie informacje mają charakter wyłącznie informacyjny, nie mają charakteru konsultacji medycznej i nie mogą zastąpić konsultacji lekarza do którego należy ostateczna decyzja o rodzaju i zakresie wdrożonego leczenia.
© 2020 Egora. Prawa autorskie zastrzeżone.